W Polsce od kilku lat trwają dyskusje na temat rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP), która ma wkrótce wejść w życie. Choć projekt ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych został przedstawiony przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska już w sierpniu 2025 roku, do tej pory nie trafił pod obrady Sejmu. Wokół tego tematu narosło wiele mitów i nieporozumień, które warto rozwiać.
Obecny system – kto płaci za odpady?
Obecnie w Polsce cały ciężar finansowania systemu odbioru i zagospodarowania odpadów komunalnych spoczywa na mieszkańcach. W 2023 roku samorządy zebrały z tego tytułu ponad 12,6 miliarda złotych. Opłaty są naliczane w różny sposób – od osoby, od gospodarstwa domowego, od zużycia wody czy od powierzchni mieszkania – ale zawsze niezależnie od ilości wytwarzanych śmieci. Oznacza to, że osoba, która segreguje odpady i stara się je minimalizować, płaci tyle samo, co ktoś, kto wyrzuca wszystko do jednego worka.
System ten nie motywuje ani mieszkańców, ani producentów do ograniczania ilości odpadów. Producenci nie ponoszą żadnych konsekwencji finansowych za stosowanie nadmiernych lub trudnych do recyklingu opakowań. Przykładem mogą być owoce i warzywa pakowane w plastikowe pojemniki, mimo że mają naturalną ochronę w postaci skórki.
Czym jest ROP i jakie ma cele?
Rozszerzona odpowiedzialność producenta to zasada, która nakłada na producentów obowiązek finansowania i organizowania systemów zbierania oraz przetwarzania odpadów opakowaniowych. Wynika ona z unijnych dyrektyw, w tym z rozporządzenia 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych. Głównym celem ROP jest skłonienie producentów do projektowania opakowań w taki sposób, aby były one bardziej przyjazne dla środowiska – łatwiejsze do recyklingu, lżejsze, a także do promowania rozwiązań wielokrotnego użytku.
W praktyce ROP ma działać na zasadzie opłaty produktowej, którą producenci będą uiszczać w zależności od rodzaju i „ekologiczności” opakowań. Im bardziej opakowanie jest szkodliwe dla środowiska, tym wyższa będzie opłata. Dzięki temu producenci zyskają finansową motywację do zmiany swoich praktyk.
ROP to nie podatek
Wbrew obawom niektórych organizacji biznesowych, ROP nie jest nowym podatkiem. To mechanizm, który ma przenieść część kosztów systemu odpadowego z mieszkańców na producentów. Opłaty te nie zasilą budżetu państwa, ale będą przeznaczone na finansowanie zbiórki i recyklingu odpadów. Dzięki temu mieszkańcy mogą liczyć na niższe rachunki za śmieci lub przynajmniej na zahamowanie ich wzrostu.
Pojawiają się jednak głosy, że opłata zostanie przeniesiona na konsumentów w postaci wyższych cen produktów. Owszem, producenci mogą wliczyć te koszty w ceny, ale maksymalna stawka to 4,5 zł za kilogram opakowania. Dla pojedynczego produktu oznacza to zaledwie kilka groszy. To niewielka cena za bardziej zrównoważony system gospodarowania odpadami.
Sprawiedliwsze zasady finansowania
ROP ma również wprowadzić większą sprawiedliwość w systemie. Obecnie rodzina, która kupuje dużo produktów w opakowaniach, płaci tyle samo, co rodzina, która stara się minimalizować odpady. Po wprowadzeniu ROP to właśnie ci, którzy generują więcej odpadów, będą ponosić większe koszty – choćby pośrednio, poprzez wyższe ceny produktów w opakowaniach.
Koszty systemów odpadowych rosną z roku na rok. Rozszerzona odpowiedzialność producenta to szansa na zatrzymanie tego trendu i na bardziej sprawiedliwe rozłożenie ciężarów. Warto, aby projekt ustawy jak najszybciej trafił do Sejmu i został uchwalony, z korzyścią dla środowiska i portfeli Polaków.
Źródło: Gmina Pleszew